Biyyoota guddatan keessatti bal’inaan eerga jalqabamee kan bubbulee jiru sirna gabaa kaappitaalaa Itoophiyaatti hojiirraa oolchuuf labsiin murtaa’ee, Abbaan Taayitaa Gabaa Ityoophiyaa qaama sirna kana too’atu ta’ee hundaa’ee jira. Ityoophiyaan sirna kana hundeessuuf tarkaanfiin fudhatte sirna faayinaansii biyyattii fooyyessuuf, keessumaa dhaabbilee daldalaa guddinni isaanii rakkoo kaappitaalaan daangeffamaniif, carraa guddaadha

Garuu kun qonna bunaa Jimma keessatti argamu, kan qaqqabummaa isaa bal’isuu fi al-ergii irratti bobba’uuf kaayyeffate, tokkoof maal jechuudha?

Bu’uurarraa yoo laallu, gabaan kaappitaalaa akka wiirtuu dhaabbileen itti walitti dhufanii sekuritiiwwan faayinaansii kanneen akka aksiyoonaa fi boondii daldaluuf hojjeta. Kana jechuun gabaan kaappitaalaa bakka dhaabbileen babal’inaaf kaappitaala barbaadan, akkasumas invastarootni ammoo carraa maallaqa isaanii hojiirra oolchuun guddisuu itti barbaadanidha.

Qonna bunaa xiqqaan Jimma keessatti argamu kan al-ergii (export) irratti bobba’uuf kaayyeffate haa fudhannu. Kaayyoosaa galmaan gahuuf oomishasaa guddisuu, adeemsa oomishaa fooyyessuu, maashinoota bituu, qabeenya humna namaa guddisuufi kanneen biroof kaappitaala isa barbaachisa. Kaappitaala kana karaa baankotaa haala barbaaduun argachuun rakkiseen haa jennu.

Qonni kun amma gara gabaa kaappitaalaa ba’a. Aksiyoona gurguruun qarshii babal’inasaaf oolu argata. Qonni kun qonnaan bulaa dhuunfaan yookiin maatiin kan qabamee ture, amma aksiyoona yoo gurguru abbaan qabeenyummaasaa bal’ataa deema. Tarkaanfiin qonni kun namoonni biro akka hirmaataniif gambalaa ittiin banu kun IPO (initial public offering) jedhama. Asirratti IPOn daldalli xiqqaan mul’ata dhaabbata guddaa ta’uuf qabu tokko namoota kaappitaala mul’ata sana dhugoomsuuf murteessaa ta’e qaban waliin hojjechuuf tarkaanfii fudhatu jechuu dandeenya.

Haa ta’u malee qonni kun aksiyoona isaa gabaa aksiyoonaa waan baaseef qofa gurguratee gala jechuu miti. Keessattuu milkaa’inni sadarkaa IPO quunnamtii garaa garaa fayyadamuun mul’ata, ergama, fi dandeettii dhaabbatichaa invastaroota biratti beeksisuu gaafata. Kanaaf sochiin maarkeetiingii milkii gabaa kaappitaalaa irratti qooda guddaa fudhata. Qonni xiqqaan Jimma keessatti argamu kun tarsiimoo maarkeetiingii qabaachuun socho’uu qaba jechuudha.

 Gama biraatiin dhaabbileen gurguddoonis aksiyoona isaanii gurguruuf gabaa kaappitaalaa bahu. Kun immoo namoota hedduuf carraa abbaa qabeenyummaa uuma. Gabaan kaappitaalaa kun qajeelfamoota Abbaa Taayitaa Gabaa Kaappitaalaatiin waan too’atamuuf burjaajjiin hawaasarra gahuu malu ni ittifama.

Tags: